Çeşmeli Yazar Mehmet Culum: “Babamdan Miras Kalan 1926 Tarihli Türkiye Haritasını İlk Kez Hemşerilerimle Paylaştım”

Çeşmeli yazar Mehmet Culum, yaklaşık bir asırdır ailesi tarafından korunan ve babası Hayri Bey’den kendisine miras kalan 1926 tarihli Türkiye haritasını, Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Çeşme’ye gelişinin 100. yılı dolayısıyla Çeşme Belediyesi tarafından Ilıca’da düzenlenen etkinliklerde ilk kez vatandaşlarla buluşturdu. Harf Devrimi’nden önce basılan ve üzerindeki yer adları ile açıklamaları Arap harfleriyle hazırlanan tarihi harita, etkinlik boyunca yoğun ilgi gördü.

“Öğrenciler Vatanın Sınırlarını Dahi Bilmiyordu”

Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki eğitim koşullarına değinen Mehmet Culum, Atatürk’ün eğitimi kalkınmanın temel unsuru olarak gördüğünü belirterek, “Ulu Önder Atatürk, Cumhuriyet’i kurduğunda ülkemiz büyük yoksulluk içindeydi. Toplumun eğitim seviyesi yükselmeden hiçbir alanda kalkınma olamayacağını biliyordu.” dedi.

Okullarda eğitim materyallerinin son derece yetersiz olduğunu ifade eden Culum, “En önemlisi de öğrenciler, şehit kanlarıyla sulanan vatanımızın sınırlarını dahi bilmiyorlardı. İşte bu açığı gidermek amacıyla Atatürk, kendi fotoğrafının da yer aldığı yeni Türkiye Cumhuriyeti haritalarının basılıp okullara dağıtılması emrini verdi.” sözleriyle haritanın hazırlanış sürecini anlattı.

Harita Babası Hayri Bey’den Miras Kaldı

Haritanın ailelerine ulaşma hikâyesini de paylaşan Mehmet Culum, babası Hayri Bey’in Osmanlı döneminde İzmir İdadisi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında İzmir Erkek Lisesi, daha sonra ise İzmir Atatürk Lisesi adını alan köklü eğitim kurumunda uzun yıllar Fransızca öğretmenliği yaptığını söyledi.

Culum, “Babam Hayri Bey, bu harita öğretmenlere dağıtıldığında fazladan bir kopyasını alıp, yanından hiç ayırmadığı sandığına koymuştu.” ifadelerini kullandı.

Tesadüfen Ortaya Çıktı

Babasının erken yaşta vefatından sonra haritanın uzun yıllar unutulduğunu belirten Culum, eski İstanbul Oteli’nin tavan arasında yaptığı arama sırasında sandığı tesadüfen bulduğunu anlattı.

“Babamı çok erken kaybettikten uzun zaman sonra sandığı tamamen rastlantı sonucu buldum. Henüz üniversiteye bile başlamamıştım. Tabii çok heyecanlandım.” diyen Culum, haritayı yaklaşık 60 yıldır büyük bir özenle koruduğunu, taşındığı her evde özel bir yerde muhafaza ettiğini ve ziyaretçilerine gururla gösterdiğini söyledi.

100. Yıl Etkinliklerinde İlk Kez Sergilendi

Atatürk’ün Çeşme’ye gelişi üzerine yıllardır araştırmalar yaptığını, kitaplar kaleme aldığını ve konferanslar verdiğini belirten Mehmet Culum, 100. yıl etkinliklerine farklı bir katkı sunmak amacıyla aile mirasını ilk kez kamuoyuyla paylaşmaya karar verdiğini ifade etti.

Culum, “2026 yılı Temmuz başlarında Ulu Önder’in ilçemize gelişinin 100. yılı kutlanacaktı. Bu özel yıl için farklı bir şey daha yapmak istiyordum. Tarihi haritayı hemşerilerimin görmesini istediğimden etkinlik boyunca sergilemeye başladım. Tabii çok ilgi gördü.” dedi.

Harf Devrimi Öncesinin İzlerini Taşıyor

Mehmet Culum’un verdiği bilgilere göre 1926 tarihli eser, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk dönemlerinde hazırlanan haritalardan biri olma özelliğini taşıyor. Harf Devrimi’nden önce basıldığı için üzerindeki açıklamalar ve yer adları Arap harfleriyle yazılırken, haritada Atatürk’ün fotoğrafı da yer alıyor.

Culum, “Bu olağanüstü tarihi harita Türkiye Cumhuriyeti’nin basılan ilk grup haritalarından biridir. Üzerindeki tarih 1926’dır. Harf Devrimi’nden önce basıldığından açıklamalarda ve yöre adlarında Arap harfleri kullanılmıştır.” ifadelerini kullandı.

Haritadaki Ayrıntılar Dikkat Çekti

Haritadaki bazı sınır gösterimlerinin ziyaretçilerin ilgisini çektiğini belirten Culum, “Haritaya bakanların ilk dikkatini çeken, 1939’da vatan topraklarına katılan Hatay’ın ülkemiz sınırları içinde gösterilmeyişidir ama haritada başka önemli işaretler de vardır. Kıbrıs Adası, Batı Trakya ve Ege Adaları yurdumuz sınırları içinde görülmektedir.” dedi.

Bu değerlendirmesinin kişisel görüşü olduğunu vurgulayan Culum, “Benim tahminim şudur: Lozan Antlaşması’nın üzerinden yalnızca üç yıl geçmiştir. 1926 yılında Atatürk’ün düşüncelerinde Kurtuluş Savaşımız henüz bitmemiştir. Vatan topraklarına katılacak, soydaşlarımızın yaşadığı bazı yerler daha vardır, ancak izleyen yıllarda dünya siyaseti buna olanak vermemiştir.” ifadelerini kullandı.

Yaklaşık 60 yıldır büyük bir titizlikle koruduğu aile mirasını ilk kez toplumla paylaşmanın kendisi için anlamlı olduğunu belirten Culum, “Baba mirası bu olağanüstü değerli haritamı toplumla paylaştığım için mutlu ve gururluyum.” dedi.

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI