Özdinç Akdel: “Üniversiteler Yapay Zekâyı Kullanan Değil, Yapay Zekâyla Birlikte Düşünebilen Bireyler Yetiştirmeli”
Özdinç Akdel, yapay zekânın yükseköğretimde oluşturduğu dönüşümü değerlendirerek üniversitelerde her fakültenin kendi uzmanlık alanına uygun yapay zekâ eğitimi vermesi gerektiğini vurguladı. UNESCO ve Avrupa Komisyonunun eğitim politikalarına ilişkin çalışmalarına dikkat çeken Akdel, yapay zekâ okuryazarlığının teknik becerilerle sınırlı kalmaması, eleştirel düşünme, akademik dürüstlük ve etik sorumlulukla birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.
Özdinç Akdel, yapay zekâ teknolojilerinin üniversitelerde eğitim, araştırma ve bilgi üretme süreçlerini yeniden şekillendirdiğini belirterek yükseköğretim kurumlarının bu dönüşüme yalnızca teknolojik araçların kullanımı açısından yaklaşmaması gerektiğini ifade etti. Her fakültenin kendi bilgi alanına ve düşünce sistematiğine uygun yapay zekâ müfredatı geliştirmesi gerektiğini vurgulayan Akdel, üniversitelerin temel sorumluluğunun bilgiye ulaşan değil, bilgiyi sorgulayan ve yeni bilgi üretebilen bireyler yetiştirmek olduğunu kaydetti.
“Her Fakültenin Kendi Bilgi Alanına Uygun Yapay Zekâ Dersine İhtiyacı Var”
Üniversitelerde medya okuryazarlığının uzun süredir önemli bir eğitim gereksinimi olduğunu hatırlatan Özdinç Akdel, yapay zekânın gelişmesiyle birlikte bu ihtiyacın yeni bir boyut kazandığını belirtti.
Akdel, üniversitelerin eğitim programlarını yeniden değerlendirmesi gerektiğine işaret ederek şu ifadeleri kullandı:
“Özellikle üniversiteler için medya okur yazarlığı önemliydi; şimdi yapay zekâ kaçınılmaz olarak üzerinde düşünülmesi gereken bir konu. Sanırım artık her fakültenin kendi bilgi alanı ve düşünce sistematiğine uygun yapay zekâ kullanımına yönelik özellikli bir ders planlamasına ihtiyacı olacak.”
Yapay zekâ eğitiminin yalnızca teknik kullanım becerilerine indirgenmemesi gerektiğini belirten Akdel, “Üniversiteler yapay zekâyı müfredata bir teknoloji dersi olarak eklemekle yetinmemeli; her disiplinin kendi epistemolojik, metodolojik ve etik yapısı içinde yapay zekâyla düşünme kültürünü geliştirmelidir.” değerlendirmesinde bulundu.
UNESCO ve Avrupa Komisyonunun Yapay Zekâ Çalışmalarına Dikkat Çekti
Yapay zekânın eğitim sistemlerine entegrasyonuna ilişkin uluslararası gelişmeleri değerlendiren Akdel, UNESCO tarafından 2024 yılında yayımlanan öğrenci ve öğretmenlere yönelik yapay zekâ yeterlilik çerçevelerinin önemine değindi.
Akdel, söz konusu çerçevelerde insan merkezli yaklaşımın, yapay zekâ etiğinin, teknik yeterliliklerin ve sistem tasarımının öne çıkarıldığını belirtti.
Avrupa Komisyonunun 2026 yılında eğitimde yapay zekâ ve veri kullanımına ilişkin etik rehberini güncellediğine de işaret eden Akdel, bu çalışmaların üniversitelerin eğitim politikaları açısından önemli bir yönelim ortaya koyduğunu ifade etti.
Akdel, teknolojik gelişmelere uyum sağlamanın tek başına yeterli olmadığını, üniversitelerin bilgi üretme ve uzman yetiştirme sorumluluklarını da yeniden değerlendirmesi gerektiğini vurguladı.
“Artık Yalnızca Medyayı Değil, Yapay Zekâ Sistemlerini de Okuyabilmek Gerekiyor”
İnsanlığın bilgiye ulaşma ve bilgiyi işleme biçimlerinde yeni bir tarihsel dönemden geçtiğini belirten Akdel, internetin yaygınlaşmasıyla önem kazanan medya okuryazarlığının bugün yapay zekâ okuryazarlığıyla birlikte ele alınması gerektiğini kaydetti.
Medya okuryazarlığının bilgi kaynaklarını değerlendirme, dezenformasyonu ayırt etme ve dijital ortamlarda bilinçli hareket etme becerilerini geliştirdiğini hatırlatan Akdel, yapay zekânın bu sorumlulukları daha kapsamlı hâle getirdiğini ifade etti.
Akdel, “Artık yalnızca medyayı değil, bilgiyi üreten, yorumlayan ve yeniden biçimlendiren yapay zekâ sistemlerini de okuyabilmek gerekiyor.” sözleriyle yeni dönemin eğitim ihtiyacına dikkat çekti.
Yapay zekânın gündelik yaşamdan çalışma hayatına, bilimsel araştırmalardan akademik üretime kadar geniş bir alanda kullanıldığını belirten Akdel, üniversitelerin bu değişimin merkezinde bulunduğunu dile getirdi.
“Yapay Zekâ Öğrencinin Düşünme Kapasitesini mi Geliştirecek?”
Üniversitelerin temel işlevinin yalnızca mevcut bilgiyi aktarmak olmadığını vurgulayan Akdel, bilgi üretimi, eleştirel düşünme ve uzmanlaşmanın yükseköğretimin temel sorumlulukları arasında yer aldığını belirtti.
Öğrencilerin araştırma, metin oluşturma, veri analizi ve problem çözme süreçlerinde yapay zekâ araçlarından yararlanabildiğini hatırlatan Akdel, teknolojinin öğrenme süreçleri üzerindeki etkisinin dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Akdel, bu noktadaki temel tartışmayı şu soruyla gündeme getirdi:
“Yapay zekâ öğrencinin düşünme kapasitesini geliştiren bir araç mı olacak, yoksa düşünme faaliyetinin yerini giderek kendisi mi alacak?”
Bu sorunun yanıtının teknolojiden çok eğitim anlayışıyla ilişkili olduğunu belirten Akdel, yapay zekânın sunduğu bilgilerin sorgulanmadan kabul edilmesinin öğrencileri yalnızca bilgi tüketen bireylere dönüştürebileceği uyarısında bulundu.
Yapay zekâ tarafından oluşturulan yanıtların her zaman doğru, tarafsız veya yeterli olmayabileceğini hatırlatan Akdel, bilginin doğrulanması, kaynakların denetlenmesi, algoritmik önyargıların belirlenmesi ve etik sonuçların değerlendirilmesinin temel akademik beceriler arasında yer alması gerektiğini ifade etti.
Tıp, Hukuk, Mühendislik ve Sosyal Bilimler İçin Farklı Eğitim Modelleri
Üniversitelerde bütün fakültelere aynı içerikle sunulacak genel bir yapay zekâ dersinin yeterli olmayacağını belirten Akdel, disiplinlerin araştırma yöntemleri ve mesleki sorumluluklarına göre farklı eğitim programlarının hazırlanmasını önerdi.
Tıp fakültelerinde yapay zekânın klinik karar süreçleri, tanı yöntemleri ve hasta hakları kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Akdel, hukuk fakültelerinde ise algoritmik kararların hukuki sorumluluğu, veri güvenliği ve adalet sorunlarının ele alınmasının önemini vurguladı.
Mühendislik eğitiminde modelleme, simülasyon ve doğrulama süreçlerinin öne çıkarılabileceğini belirten Akdel, sosyal bilimlerde algoritmaların toplumsal ilişkiler, iktidar, temsil ve davranış biçimleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi gerektiğini kaydetti.
Güzel sanatlar alanında da yapay zekânın yaratıcılık, estetik yargı, özgünlük ve sanatçının üretim sürecindeki konumu açısından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
“Yapay Zekâ Okuryazarlığı Mesleki Uzmanlaşmanın Ayrılmaz Bir Parçası Olmalı”
Üniversitelerde ortak bir temel yapay zekâ eğitiminin ardından fakültelerin kendi uzmanlık alanlarına yönelik derslerle programlarını derinleştirebileceğini belirten Akdel, bu yaklaşımın öğrencilerin mesleki yetkinliklerine katkı sağlayacağını dile getirdi.
Akdel, önerdiği eğitim modeline ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Burada önerdiğim şey, yapay zekâ kullanımını disiplinler arası ortak bir temel eğitimin ardından fakültelerin kendi uzmanlık alanlarına göre derinleştirmesidir.”
Bu model sayesinde öğrencilerin yalnızca teknolojiyi kullanmayı değil, teknolojinin kendi mesleklerindeki imkânlarını, sınırlarını ve sonuçlarını değerlendirmeyi de öğrenebileceğini belirten Akdel, “Yapay zekâ okuryazarlığı, mesleki uzmanlaşmanın ayrılmaz bir parçası hâline gelmelidir.” dedi.
Akademik Dürüstlük ve Yapay Zekâ Kullanımına Yeni Yaklaşım
Yapay zekâ kullanımının üniversitelerde akademik dürüstlük tartışmalarını da beraberinde getirdiğini belirten Akdel, öğrencilerin hazırladıkları çalışmalarda teknolojiden hangi aşamalarda yararlandıklarını açıkça belirtmeleri gerektiğini ifade etti.
Öğrencinin kendi düşünsel katkısının, muhakeme becerisinin ve akademik sorumluluğunun değerlendirilebilir olması gerektiğine dikkat çeken Akdel, üniversitelerin yapay zekâ konusunda yasaklayıcı veya tamamen denetimsiz yaklaşımlardan uzak durması gerektiğini vurguladı.
Akdel, “Üniversiteler, yapay zekâ kullanımını bütünüyle yasaklamak veya denetimsiz biçimde serbest bırakmak arasında sıkışmamalıdır. Asıl mesele, kullanımın akademik niteliğini ve etik sınırlarını tanımlamaktır.” ifadelerini kullandı.
Akademik çalışmalarda yapay zekâ kullanımının şeffaf biçimde ortaya konulmasının önemine işaret eden Akdel, teknolojik araçların öğrencinin bireysel düşünme ve değerlendirme sorumluluğunu ortadan kaldırmaması gerektiğini kaydetti.
“Üniversitenin Görevi Bilgiye Bağımlı Değil, Bilgiyi Değerlendirebilen Bireyler Yetiştirmek”
Yapay zekâ çağında uzmanlaşmanın yalnızca belirli bir alandaki bilgiyi öğrenmekten ibaret olmayacağını belirten Akdel, bilginin nasıl üretildiğinin ve hangi araçlarla dönüştürüldüğünün anlaşılmasının da mesleki eğitimin bir parçası olması gerektiğini ifade etti.
Akdel, üniversitelerin temel sorumluluğunu şu sözlerle değerlendirdi:
“Üniversitenin görevi, teknolojinin ürettiği bilgiye bağımlı bireyler yetiştirmek değil, o bilgiyi değerlendirebilen, gerektiğinde eleştirebilen ve yeni bilgi üretebilen özneler yetiştirmektir.”
Yapay zekâ sistemlerinin sunduğu olanakların insanın düşünme ve karar verme becerilerini desteklemesi gerektiğini belirten Akdel, teknolojinin insanın yerine düşünmesinden çok, insanın düşünsel kapasitesini geliştirecek biçimde kullanılmasının önem taşıdığını kaydetti.
“Düşünme Sorumluluğu Yapay Zekâya Devredilmemeli”
Üniversitelerin yapay zekâ dönüşümünü yalnızca teknolojik yenilik olarak değerlendirmemesi gerektiğini vurgulayan Akdel, asıl meselenin insanın kendi düşünme ve karar verme yetisini yeni koşullarda nasıl koruyacağı ve geliştireceği olduğunu belirtti.
Akdel, geleceğin üniversitelerine ilişkin değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:
“Geleceğin üniversitesi, yapay zekâyı kullanan değil, yapay zekâyla birlikte düşünebilen ama düşünme sorumluluğunu hiçbir zaman ona devretmeyen bireyler yetiştirebildiği ölçüde anlam kazanacaktır.”