AYM Başkanı Kadir Özkaya: “AYM bireysel başvurularda kanun yolu denetimi yapmamakta, anayasal denetim yapmaktadır”

Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Türkiye Basın Federasyonu Başkanı Sinan Burhan ve Yönetim Kurulu üyeleriyle bir araya gelerek hukuk ve yargı gündemine ilişkin soruları yanıtladı. Görüşmede bireysel başvuru sistemi, temel hak ve özgürlükler, AYM kararlarının bağlayıcılığı, yüksek yargı organları arasındaki ilişkiler ve Mahkemenin teknolojik dönüşümü ele alındı.

“ADALET ODAKLI BİR YAKLAŞIMLA DEĞERLENDİRİYORUZ”

Anayasa yargısının yalnızca hukuk normlarının Anayasa’ya uygunluğunu denetleyen bir mekanizma olmadığını belirten Kadir Özkaya, temel hak ve özgürlüklerin etkin şekilde korunmasının da anayasa yargısının görev alanında bulunduğunu söyledi.

Özkaya, AYM incelemelerinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında kullanılan ilke ve standartların, diğer ülkelerin anayasa mahkemelerinin kararlarının ve Türkiye’deki yüksek yargı organlarının içtihatlarının dikkate alındığını belirtti. Raportörlerin görüşleri ile Mahkemenin kurumsal birikiminin de değerlendirme sürecine dahil edildiğini kaydeden Özkaya, bireysel başvurulardaki ihlal iddialarının “adalet odaklı bir yaklaşımla” ele alındığını ifade etti.

“AYM BİREYSEL BAŞVURULARDA KANUN YOLU DENETİMİ YAPMAMAKTADIR”

Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay, Danıştay ve diğer yargı kurumları arasında hiyerarşik bir ilişki bulunmadığını vurgulayan Özkaya, her yargı kurumunun görev, yetki ve sorumluluklarının Anayasa ve kanunlarla belirlendiğini söyledi.

Özkaya, “Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularda bir kanun yolu mahkemesi gibi hareket etmemektedir. AYM kanuna uygunluk değil anayasal denetim yapmaktadır.” ifadelerini kullandı.

14 YILDA 755 BİN 547 BİREYSEL BAŞVURU

Bireysel başvuru mekanizmasını Türk hukuk tarihinin önemli reformlarından biri olarak nitelendiren Özkaya, 23 Eylül 2012'den bugüne kadar Anayasa Mahkemesine 755 bin 547 bireysel başvuru yapıldığını açıkladı.

Başvuruların 646 bin 21'inin sonuçlandırıldığını belirten Özkaya, yaklaşık yüzde 86'sının karara bağlandığını söyledi. Özkaya, Mahkemenin önünde halen 109 bin 526 derdest bireysel başvuru bulunduğunu, sonuçlandırılan başvuruların yaklaşık 539 bininde kabul edilemezlik kararı verildiğini kaydetti.

86 BİN 849 İHLAL KARARI

Anayasa Mahkemesinin bugüne kadar toplam 86 bin 849 ihlal kararı verdiğini açıklayan Özkaya, bu kararların yaklaşık 56 bininin makul sürede yargılanma hakkına ilişkin olduğunu söyledi.

Özkaya, bireysel başvuru sistemiyle temel hak ve özgürlüklerin korunmasına yönelik önemli standartlar oluşturulduğunu belirterek, “Türkiye açısından zengin bir insan hakları içtihat bankası meydana gelmiştir.” değerlendirmesinde bulundu.

“İHLAL KARARLARININ YÜZDE 99,9’UNUN GEREĞİ YERİNE GETİRİLDİ”

AYM kararlarının uygulanmasına yönelik tartışmalara da değinen Özkaya, Anayasa Mahkemesi tarafından verilen ihlal kararlarının yüzde 99,9'unun gereğinin yerine getirildiğini açıkladı.

Mahkeme bünyesinde ihlal kararlarının uygulanmasını takip eden bir mekanizma bulunduğunu belirten Özkaya, bireysel başvurunun temel hak ve özgürlüklerin korunmasında etkili bir hak arama yolu olduğunu ifade etti.

YARGITAY VE DANIŞTAY İLE “DİYALOG” YÖNTEMİ

Özkaya, AYM ile Yargıtay ve Danıştay arasındaki ilişkiler konusunda da değerlendirmelerde bulundu. Bir yüksek mahkemenin yerleşik içtihadının değiştirilmesini gerektirebilecek bir durum ortaya çıktığında karşılıklı müzakereyi önemsediklerini belirten Özkaya, raportörlerin ilgili Yargıtay veya Danıştay dairesiyle bir araya gelmesini sağlayan yeni bir çalışma yöntemi oluşturduklarını anlattı.

Özkaya, “İlgili yüksek mahkeme dairesinin neden o yönde içtihat oluşturduğunu dinliyoruz. İlgili daire yetkilileri ile görüş alışverişinde bulunuyoruz.” dedi.

TAYFUN KAHRAMAN KARARINDA İKİ YÖNDEN İHLAL

Özkaya, Tayfun Kahraman'ın ikinci bireysel başvurusuna ilişkin AYM kararına dair de açıklama yaptı. Özkaya, Anayasa Mahkemesinin bu başvuruda hem adil yargılanma hakkının hem de bireysel başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdiğini belirtti.

Kararın yayımlanma sürecinde olduğunu ifade eden Özkaya, AYM'nin görevinin kişinin suçlu olup olmadığını belirlemek değil, yargılamada usule ilişkin güvencelerin sağlanıp sağlanmadığını denetlemek olduğunu vurguladı.

Özkaya, “Anayasa Mahkemesi kişinin suçlu olup olmadığını belirlememektedir. Yargılamada usule ilişkin güvencelerin sağlanıp sağlanmadığını denetlemektedir.” ifadelerini kullandı. Özkaya, Mahkemenin Tayfun Kahraman hakkındaki ilk kararında da bu kapsamda değerlendirme yaptığını söyledi.

“RAPORTÖRLERE DOSYANIN SONUCUNA İLİŞKİN TALİMAT VERİLMESİ MÜMKÜN DEĞİLDİR”

Anayasa Mahkemesindeki çalışma sistemine ilişkin bilgi veren Özkaya, raportörlerin özerkliğine önem verdiklerini belirtti.

Özkaya, “Kendim dahil hiç kimse bir raportöre ‘bu dosyayı şöyle yaz’ şeklinde talimat vermemektedir ve veremez.” dedi.

Dosyaların AYM tarafından belirlenen önceliklendirme kriterleri ile konuya ilişkin içtihatlarda yer alan değerlendirme kriterlerine göre incelendiğini belirten Özkaya, temel prensibin “ilk giren ilk çıkar” olduğunu söyledi.

Özkaya, yaşam hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, tutukluluk, can güvenliği ile geç karar verilmesi halinde kararın anlamını kaybedebileceği başvuruların öncelikli olarak incelendiğini kaydetti.

BAŞVURULARIN YÜZDE 34’Ü UYAP ÜZERİNDEN

Anayasa Mahkemesinin hak arama yollarının etkinliğini artırmak amacıyla teknolojik dönüşüme önem verdiğini belirten Özkaya, bireysel başvuruların dijital ortamda yapılmasına ilişkin verileri de paylaştı.

1 Ekim 2025 itibarıyla bireysel başvuruların UYAP Avukat Portalı üzerinden elektronik ortamda yapılmaya başlandığını hatırlatan Özkaya, bu tarihten bugüne Mahkemeye yapılan 55 bin 549 bireysel başvurunun 18 bin 726'sının UYAP üzerinden gerçekleştirildiğini açıkladı.

Böylece elektronik ortamda yapılan başvuruların oranının yüzde 34'e ulaştığını belirten Özkaya, dijital dönüşüm çalışmalarının sürdüğünü ifade etti.

AYM’DE YAPAY ZEKÂ DÖNEMİ BAŞLIYOR

Özkaya, Anayasa Mahkemesinde yapay zekâ kullanımına ilişkin çalışmaların da sürdüğünü açıkladı. İlk aşamada yapay zekâdan bireysel başvuru formlarının okunması, özetlenmesi ve kategorize edilmesi amacıyla yararlanılacağını belirten Özkaya, sistemin kısa süre içerisinde hayata geçirilmesinin hedeflendiğini söyledi.

Yapay zekânın karar verici olmayacağını özellikle vurgulayan Özkaya, “Nihai hukuki değerlendirme ve karar, her zaman olduğu gibi insan aklına ve vicdanına ait olacak. Raportörlerimiz yapay zekâdan yalnızca hazırlık aşamasında faydalanacak.” dedi.

Özkaya, yapay zekâ desteğiyle raportörlerin iş yükünün hafifletilmesinin ve günlük işlem kapasitesinin artırılmasının hedeflendiğini kaydetti.

33 ÜLKENİN YÜKSEK MAHKEMESİYLE İŞ BİRLİĞİ

Anayasa Mahkemesinin uluslararası çalışmalarına ilişkin de bilgi veren Özkaya, Mahkemenin Asya, Avrupa ve Afrika'da anayasa yargısı alanında çalışmalar yürüttüğünü belirtti.

Özkaya, bugüne kadar 33 farklı ülkenin yüksek mahkemeleriyle ikili iş birliği anlaşması imzalandığını açıkladı. Türk dünyasındaki anayasa yargısı kurumlarıyla da güçlü iş birliği içinde olduklarını belirten Özkaya, Türkiye'nin uluslararası anayasa yargısı alanındaki çalışmalarını sürdürdüğünü ifade etti.

BURHAN’DAN ÖZKAYA’YA TEŞEKKÜR

Türkiye Basın Federasyonu Başkanı Sinan Burhan, toplantıda kamuoyunun yakından takip ettiği hukuk ve yargı gündemine ilişkin soruları Kadir Özkaya'ya yöneltti.

Burhan, sorulara kapsamlı yanıtlar veren Özkaya'ya teşekkür ederek, Türkiye Basın Federasyonu olarak Anadolu basınının Türkiye'nin önemli meselelerinde doğrudan ve doğru bilgiye ulaşmasını önemsediklerini ifade etti.

Türkiye Basın Federasyonu Başkanı Sinan Burhan ve Yönetim Kurulu üyeleriyle Kadir Özkaya arasında gerçekleştirilen görüşmede, bireysel başvuru sisteminin mevcut durumu, AYM kararlarının uygulanması, yüksek yargı organları arasındaki iletişim ve Mahkemenin dijital dönüşüm çalışmaları kapsamlı şekilde değerlendirildi.

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI