DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Sadullah Ergin: “AFAD kuruluş amacına uygun biçimde yeniden yapılandırılmalıdır”
DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve Ankara Milletvekili Sadullah Ergin, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda İçişleri Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesi görüşmelerinde AFAD’ın afetlere hazırlık ve risk azaltma çalışmalarını eleştirdi. 6 Şubat depremlerinden önce yapılan tatbikatları ve hazırlanan eylem planlarını hatırlatan Ergin, “Kurum içi değerlendirme raporları kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşılmalıdır.” diyerek İçişleri Bakanlığı’na sekiz soru yöneltti.
DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve Ankara Milletvekili Sadullah Ergin, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Plan ve Bütçe Komisyonu’nda İçişleri Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesi üzerine yaptığı konuşmada, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) afet öncesi hazırlık, risk azaltma ve kurumlar arası koordinasyon faaliyetlerini gündeme taşıdı. 2019 yılında Kahramanmaraş’ta gerçekleştirilen deprem tatbikatını ve 2020 yılında hazırlanan İl Afet Risk Azaltma Planı’nı hatırlatan Ergin, 6 Şubat depremlerinde yaşanan koordinasyon sorunlarının açıklığa kavuşturulmasını istedi.
“6 Şubat depremleri, afetlere hazırlığın hayati olduğunu gösterdi”
İçişleri Bakanlığı’nın kamu düzeni, güvenlik, göç yönetimi, mülki idare ve afet yönetimi gibi geniş bir sorumluluk alanına sahip olduğunu belirten Sadullah Ergin, konuşmasında AFAD’ın faaliyetlerine odaklandı.
Ergin, “6 Şubat depremleri, ‘afetlere hazırlığın’ afet sonrası müdahaleye nazaran daha önemli ve hayati olduğunu hepimize bir kez daha gösterdi. Bu nedenle AFAD’ı yalnızca deprem sonrasındaki müdahale faaliyetleri üzerinden değil; afet öncesi hazırlık, risk azaltma, kurumlar arası koordinasyon ve afet sonrasındaki iyileştirme çalışmalarıyla birlikte ele almak gerekmektedir.” ifadelerini kullandı.
“Asıl mesele AFAD’ın kuruluş amacını ne ölçüde yerine getirebildiğidir”
AFAD’ın 2009 yılında 5902 sayılı Kanun ile kurulduğunu hatırlatan Ergin, kurumun kuruluş amacının afet yönetimindeki dağınık yapıyı ortadan kaldırmak ve bütünleşik afet yönetimine geçmek olduğunu söyledi.
Ergin, “Yalnızca afet meydana geldiğinde sahaya müdahale eden bir kurum olmak değil; afet öncesinde riskleri belirleyen, kurumları hazırlayan, planlama yapan ve afet anında bütün bu yapıyı koordine eden bir otorite olması için düşünülmüş ve bu amaç nedeniyle de Başbakanlığa bağlı olarak kurulmuştu.” dedi.
AFAD’ın 2018 yılında İçişleri Bakanlığı’na bağlandığını, 2022 yılında ise teşkilat yapısında değişiklikler gerçekleştirildiğini anımsatan Ergin, şu değerlendirmede bulundu:
“Asıl mesele AFAD’ın hangi bakanlığa bağlı olduğundan ziyade, kurumun kuruluş amacı doğrultusunda risk azaltma, hazırlık ve koordinasyon görevlerini ne ölçüde yerine getirebildiğidir.”
“Milyonlarca insanımız depremden etkilenmiştir”
6 Şubat depremlerinin ortaya çıkardığı yıkıma dikkat çeken Ergin, afetin yalnızca müdahale kapasitesi açısından değil, hazırlık ve koordinasyon bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Ergin, “Bu afette 60 bine yakın can kaybı yaşanmış, daha fazlası yaralanmış, uzuv kayıpları yaşanmış, yüz binlerce bina yıkılmış ya da ağır hasarlı hale gelmiş, milyonlarca insanımız depremden etkilenmiştir. Depremin maliyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının raporunda 103,6 milyar dolar olarak belirtilmiştir.” ifadelerini kullandı.
Afetin sonuçlarından yalnızca AFAD’ın sorumlu tutulamayacağını belirten Ergin, ilgili bakanlıklar, valilikler, belediyeler, güvenlik birimleri ve diğer kamu kurumlarının da sorumluluklarının bulunduğunu kaydetti.
“Afet öncesinde hangi hazırlıkların tamamlandığını sorgulamak zorundayız”
Depremin ilk günlerinde yaşanan arama kurtarma ve koordinasyon sorunlarına değinen Ergin, kamu kurumlarının afet öncesinde gerçekleştirdiği hazırlıkların incelenmesi gerektiğini vurguladı.
Ergin, “Depremin ilk üç dört gününde arama kurtarma ekiplerinin sahaya inememesi, kurumlar arasında koordinasyonun sağlanamaması, haberleşme ve ulaşım altyapısındaki aksaklıklar, kamuoyunda ciddi infiale neden olmuştur. Bu nedenle yalnızca afet sonrasında ne yapıldığını değil, afet öncesinde hangi hazırlıkların tamamlandığını da sorgulamak zorundayız.” diye konuştu.
“2019 yılında Pazarcık merkezli 7,5 şiddetinde deprem tatbikatı yapıldı”
AFAD’ın 9-11 Ekim 2019 tarihlerinde Kahramanmaraş’ta gerçekleştirdiği deprem tatbikatına dikkat çeken Ergin, senaryonun 6 Şubat depremlerinden önce olası yıkımı öngördüğünü söyledi.
Ergin, tatbikatın ayrıntılarını şu sözlerle anlattı:
“Tatbikat senaryosunda Pazarcık merkezli 7,5 şiddetinde bir deprem olacağı öngörülüyor. Bu tatbikatta olası bu depremin oluşturacağı yıkımın ve oluşturacağı tablonun yönetimi için hazırlıklar gözden geçiriliyor. AFAD’ın güçlü ve zayıf yönleri tespit ediliyor. Öngörülen afet isabetli bir senaryo ile oynanıyor.”
Tatbikatta Kahramanmaraş’taki Saffron Otel'in yıkılmasının da öngörüldüğünü ifade eden Ergin, “O kadar ki senaryoya göre Kahramanmaraş’taki Saffron Otelin yıkılacağı öngörülüyor ve otel bölgesinde kurtarma tatbikatı yapılıyor. 6 Şubat depremlerinde öngörülen senaryo gerçekleşiyor ve Saffron Otel de yıkılıyor.” dedi.
Ergin, depremden yaklaşık üç buçuk yıl önce olası yıkımın ve müdahale süreçlerinin provasının yapıldığını, tatbikat sonrasında da değerlendirme raporu hazırlandığını belirtti.
“255 eylem belirlendi, 213'ü kamu kurumlarına sorumluluk olarak verildi”
Kahramanmaraş için 2020 yılında hazırlanan İl Afet Risk Azaltma Planı’na da değinen Ergin, planda 3 amaç, 21 hedef ve 255 eylem belirlendiğini, bunların 213'ünün kamu kurumlarına sorumluluk olarak verildiğini açıkladı.
Ergin, hazırlanan planların uygulama durumunun açıklanmasını isteyerek şu soruları yöneltti:
“Peki 6 Şubat 2023’e gelindiğinde, bu eylemlerin kaçı tamamlanmıştı? Tamamlanan çalışmalar hangi riskleri ortadan kaldırmış veya azaltmıştı? Bu planların uygulama sonuçları düzenli olarak izlenmiş ve kamuoyuyla paylaşılmış mıydı?”
“Hatay’da enkazımızın başında ilk üç gün yardım bekledim”
6 Şubat depremlerinde yaşadığı kişisel deneyimi de komisyon üyeleriyle paylaşan Sadullah Ergin, Hatay’da enkaz başında günlerce yardım beklediğini anlattı.
Ergin, “Depremden 3,5 yıl önce yapılan tatbikatta AFAD olası deprem karşısında güçlü ve zayıf yönleri tespit ediyor. Yine depremden 2,5 yıl önce, 2020’de eylem planı yapılıyor ve kamu kurumlarına ev ödevi veriliyor. Fakat 6 Şubat’ta afet gerçekleştikten sonra, sanki hiç haberimiz yokmuş da sürpriz bir afetle karşılaşmışız gibi bir tablo ortaya çıkıyor.” ifadelerini kullandı.
Deprem sonrasında yaşanan çaresizliği anlatan Ergin, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Kurtarma ekiplerinin sahaya inemeyişi, koordinasyon sorunu, haberleşmenin kesilmesi, ulaşım altyapısının çökmesi karşısında çok çaresiz kalarak o acıları hep beraber yaşadık. Ben de Hatay’da enkazımızın başında ilk üç gün çaresiz bir şekilde uzanacak bir yardım eli bekledim. Dördüncü gün ilk iş makinası enkaz bölgesine gelebildi. O saatten sonra ancak cenazelerimizi çıkarmaya başladık.”
“Kurum içi değerlendirme raporları kamuoyuyla paylaşılmalıdır”
Afet yönetiminde plan hazırlamanın tek başına yeterli olmadığını belirten Ergin, planların uygulanması ve sonuçlarının denetlenmesinin önemine dikkat çekti.
Ergin, “Tüm bunları geçmiş acıları tekrar yaşamak, kabuk bağlamış yaraları tekrar kanatmak için söylemiyorum. Afet yönetiminde plan hazırlamak elbette önemlidir. Ancak asıl önemli olan, hazırlanan planların uygulanması ve uygulama sonuçlarının denetlenmesidir.” dedi.
AFAD’ın tatbikat sonuçlarını, risk azaltma planlarını ve deprem sonrasında yaşanan aksaklıkları değerlendirmesi gerektiğini ifade eden Ergin, kurumun kamuoyuna yeterli açıklama yapmadığını savundu.
Ergin, “Tatbikat sonuç raporu AFAD’ın elinde, verilen ev ödevi AFAD’ın elinde, 6 Şubat 2023 deprem sonrası yaşanan manzara AFAD’ın kayıtlarında mevcut. Tüm bu yaşananlardan sonra AFAD bize işini yapmayanları, riski azaltmak için atılması gereken adımları atmayanları, görevini ihmal edenleri ve içine düşülen aciz tabloyu izah eden bir açıklama yapmalıydı. Bugüne kadar böyle bir açıklama görmedik.” ifadelerini kullandı.
Yaşananların nedenlerinin açıklanmasının toplumsal bir sorumluluk olduğunu vurgulayan Ergin, “Tüm bu yaşanmışlıkların nedenlerini ve bu tabloyu sorgulayan açıklamaların yapılması sadece bir beklenti değil, kaybedilen binlerce cana karşı en temel sorumluluktur. Bu nedenle bir an evvel kurum içi değerlendirme raporları kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşılmalıdır.” çağrısında bulundu.
“AFAD kuruluş amacına uygun biçimde yeniden yapılandırılmalıdır”
DEVA Partisi’nin 17 Ağustos 2021 tarihinde kamuoyuyla paylaştığı Afet Eylem Planı’nı hatırlatan Ergin, afet yönetiminin risk azaltma, hazırlık ve koordinasyon süreçlerini birlikte ele alan bir anlayışla yürütülmesi gerektiğini belirtti.
Ergin, “AFAD’ın bütçesinin ve faaliyetlerinin değerlendirilmesinde de yalnızca müdahale kapasitesine değil, risk azaltma ve hazırlık çalışmalarına ayrılan kaynaklara, bu çalışmaların sonuçlarına ve kurumlar arası koordinasyonun etkinliğine bakılmalıdır.” dedi.
Partisinin afet yönetimine ilişkin önerilerini aktaran Ergin, “Söz konusu planda somut adımlar öngörülmüş; AFAD’ın kuruluş amacına uygun biçimde yeniden yapılandırılması, yerel kapasitenin güçlendirilmesi, yapı güvenliğinin artırılması ve afet öncesi risk azaltma çalışmalarının önceliklendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.” açıklamasında bulundu.
AFAD’ın başarısının yalnızca afet sonrasında yürütülen çalışmalarla değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Ergin, “AFAD’ın başarı ölçüsü; afet öncesinde ne kadar hazırlıklı olunduğu, ne kadar riskin ortadan kaldırıldığı, kurumların ne ölçüde koordineli çalıştığı ve afet sonrasında vatandaşların ne kadar hızlı ve güvenli biçimde normal hayatlarına dönebildiğiyle ölçülmelidir.” ifadelerini kullandı.
Sadullah Ergin'den İçişleri Bakanlığı'na sekiz soru
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’ndaki konuşmasını İçişleri Bakanlığı’na yönelttiği sekiz soruyla tamamlayan Ergin, özellikle 6 Şubat depremlerinin ilk günlerinde yaşanan aksaklıkların, afet hazırlık kapasitesinin ve kurumlar arası koordinasyon mekanizmalarının açıklanmasını istedi.
Ergin, Bakanlığın yanıtlamasını istediği konuları şu sorularla gündeme getirdi:
1. “6 Şubat depremlerinde ilk üç günkü şaşkınlık, yetersizlik, koordinasyondan uzak ve vatandaşa dokunamama hali bugüne kadar kurumunuzca izah edilmemiştir. Bu hale dair bir açıklama yapmayı düşünür müsünüz?”
2. “Valilikler, belediyeler ve diğer yerel müdahale birimleri büyük bir afetin ilk saatlerinde hangi kaynakları kendi yetkileriyle kullanabilmektedir? 81 ilin kaçında dışarıdan yardım gelmeden ilk 24 saat için tanımlanmış ve tatbikatla doğrulanmış müdahale kapasitesi bulunmaktadır?”
3. “AFAD’ın 2009 kuruluşunda hedeflenen bütünleşik afet yönetimi, risk azaltma, hazırlık ve kurumlar arası koordinasyon görevleri hangi noktaya gelmiştir?”
4. “2018’de yapılan yapısal değişiklikler AFAD’ın stratejik koordinasyon ve risk azaltma kapasitesini güçlendirmiş midir? Yoksa kurumun ağırlığı doğrudan operasyonel faaliyetlere mi kaymıştır?”
5. “AFAD’ın koordinasyon yetkisi uygulamada yeterli mi? AFAD başka bir bakanlığın veya kamu kurumunun afet risk azaltma ya da müdahaleye hazırlık görevini zamanında yerine getirmediğini tespit ettiğinde hangi idari mekanizmayı işletmektedir? 2023-2026 döneminde bu nedenle kaç kuruma bildirim yapılmış, kaç görev eksikliği giderilmiştir?”
6. “Deprem tehlikesi yüksek illerde hastaneler, enerji tesisleri, haberleşme merkezleri, su sistemleri ve ulaşım altyapısı için afet sonrası hizmet sürekliliği değerlendirmeleri yapılmış mıdır? Kritik tesislerin kaçında eksiklik tespit edilmiş, kaçında gerekli iyileştirmeler tamamlanmıştır?”
7. “AFAD’ın merkez ve taşra teşkilatında yönetici kadrolarına atanmak için hangi mesleki yeterlilik ve deneyim şartları aranmakta, yöneticilerin ne kadarı bu şartları taşımaktadır?”
8. “6 Şubat depremlerinin ardından belirlenen müdahale, haberleşme, lojistik ve koordinasyon eksikliklerinin giderilmesi için hangi tedbirler kararlaştırıldı? Bu tedbirlerin kaçı tamamlandı ve etkinliği hangi tatbikatlarla sınandı?”
Sadullah Ergin, yönelttiği sorularla AFAD’ın afet öncesi hazırlık kapasitesinin, kamu kurumlarına verilen sorumlulukların yerine getirilme durumunun ve 6 Şubat depremleri sonrasında alınan tedbirlerin kamuoyuna açıklanmasını talep etti.