Dışişleri Bakanı Hakan Fidan: “Türkiye, barış ve istikrarı tesis eden gücüyle sürekli aranan bir aktör haline geliyor”
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, TGRT Haber canlı yayınında Türkiye’nin dış politika vizyonu, bölgesel güvenlik girişimleri ve uluslararası diplomasi trafiğine ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu. Türkiye’nin sahip olduğu gücü barış, istikrar ve refahın sağlanması için kullandığını belirten Fidan, bu yaklaşımın ülkeyi uluslararası alanda sürekli aranan bir aktör haline getirdiğini söyledi. ABD, Çin ve Rusya arasındaki ilişkilerden Gazze’deki insani krize, Suriye’deki gelişmelerden Mekke Savunma İttifakı’na, Schengen vizesinden Türkiye-Afrika Zirvesi’ne kadar birçok başlıkta açıklamalar yaptı.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, TGRT Haber canlı yayınında gündeme ilişkin soruları yanıtlayarak Türkiye’nin dış politika yaklaşımı, uluslararası güç dengeleri, bölgesel güvenlik mekanizmaları ve devam eden diplomatik girişimler hakkında değerlendirmelerde bulundu. Türkiye’nin uluslararası sistemde üstlendiği role dikkat çeken Fidan, “Türkiye’nin sahip olduğu gücü ve etkiyi sürekli barışı, istikrarı ve refahı tesis etmede kullanan bir aktör olması, aslında gerçekten onu sürekli aranan bir aktör haline getiriyor.” dedi.
ABD, ÇİN VE RUSYA LİDERLERİNİN BULUŞMASI
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Çin’de gerçekleştirdiği üçlü zirveyi değerlendiren Fidan, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Zirvesi kapsamında üç liderin bir araya gelmesinin önemli olduğunu söyledi.
Uluslararası sistemde ekonomik, siyasi, teknolojik ve toplumsal güç unsurlarının sürekli değiştiğini belirten Fidan, İkinci Dünya Savaşı sonrasında şekillenen küresel düzenin bugünün şartlarını karşılamakta zorlandığını ifade etti.
ABD yönetiminin küresel stratejisini yeniden değerlendirdiğini kaydeden Fidan, Washington’un geleneksel müttefiklik ilişkileri ve güvenlik sorumlulukları konusunda yeni bir yaklaşım benimsediğini söyledi. ABD’nin Avrupa güvenliğindeki rolünü yeniden değerlendirdiğini belirten Fidan, NATO bünyesinde de bu yaklaşımın gündeme geldiğini aktardı.
Üç liderin görüşmesine ilişkin değerlendirmesinde Fidan, şu ifadeleri kullandı:
“Şimdi bu 3 ülkenin bir araya gelip, belli başlı konuları konuşması önemli gerçekten. Neden önemli? Var olan krizlere çözüm bulmada çok etkili bir yaklaşım olmasa da daha kötüye gideceğine ilişkin bir rol niyetinde, beyanında bulunmuyorlar. En azından bir araya geliyorlar, diyorlar ki var olanı daha kötü yapmayacağız, daha iyi nasıl yapılabilir diye bir konuşuyorlar.”
Görüşmelerde nükleer silahlar ve dünya ticaretine ilişkin konuların da ele alındığını belirten Fidan, üç ülkenin sorunları doğrudan görüşmesinin küresel gerilimlerin daha fazla tırmanmasını önleyebileceğini ifade etti.
Zirvenin Yalta Konferansı’na benzetilmesini ise abartılı bulduğunu dile getirdi.
ABD-İRAN ANLAŞMASI KÜRESEL EKONOMİ İÇİN ÖNEMLİ
Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere ilişkin konuşan Fidan, taraflar arasında mesaj trafiğinin sürdüğünü ancak sürecin belirli bir tıkanıklık içerisinde bulunduğunu söyledi.
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile konuyu görüştüklerini belirten Fidan, Türkiye’nin diplomatik çabalarını sürdürdüğünü kaydetti.
ABD ile İran arasında sağlanabilecek bir anlaşmanın yalnızca Hürmüz Boğazı’nın açılması açısından değil, küresel ekonomik dengeler bakımından da önemli olduğunu vurgulayan Fidan, “Bir Amerika-İran anlaşması, sadece Hürmüz Boğazı’nın açılması için önemli değil. Aslında küresel finansal krizlerin biraz daha geriletilmesi manasında önemli.” dedi.
Savaşın ve çözümsüzlüğün birçok ülkede ağır ekonomik sonuçlar doğurduğunu belirten Fidan, krizin uzamasının küresel ölçekte daha yıkıcı etkiler oluşturabileceğine dikkat çekti.
ABD-İSRAİL İLİŞKİLERİ VE TÜRKİYE-ABD DİPLOMASİSİ
ABD’deki siyasi gelişmeler ile İsrail’deki seçim süreçlerini değerlendiren Fidan, Netanyahu hükümetinin politikalarının ABD siyasetinde de tartışmalara neden olduğunu söyledi.
Amerikan kamuoyunda ABD’nin kendi çıkarları doğrultusunda mı yoksa İsrail’in politikaları doğrultusunda mı hareket ettiği sorusunun giderek daha fazla gündeme geldiğini belirten Fidan, “America first mü, İsrail first mü?” tartışmasına işaret etti.
Gazze’de yaşananların Amerikan siyasetinde ahlaki ve siyasi sorgulamaları beraberinde getirdiğini kaydeden Fidan, İsrail politikalarına doğrudan veya dolaylı destek veren aktörlerin siyasi bedellerle karşılaştığını ifade etti.
Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilere de değinen Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında güçlü bir liderler diplomasisi bulunduğunu belirtti.
İki lider arasındaki görüşmelerde kamuoyuna yansıyan ve yansımayan birçok konunun ele alındığını aktaran Fidan, bazı sorunların çözüme kavuşturulduğunu söyledi.
ABD’nin Suriye ve Irak’taki askeri varlığını yeniden değerlendirmesinin Türkiye’nin terörsüz bölge hedefi açısından önemli olduğunu vurgulayan Fidan, Suriye’de istikrarın sağlanmasının hem Türkiye’nin güvenliğine hem de bölgesel barışa katkı sunduğunu kaydetti.
Irak’ın milli bütünlüğü, güvenliği ve istikrarının Türkiye açısından önemli olduğunu belirten Fidan, Başbakan Ali ez-Zeydi’nin bu alanlardaki politikalarını desteklediklerini ifade etti.
CAATSA YAPTIRIMLARI VE SAVUNMA SANAYİSİ İŞ BİRLİĞİ
ABD ile Türkiye arasındaki savunma sanayisi ilişkilerinde yaşanan kısıtlamalara ilişkin değerlendirmelerde bulunan Fidan, bazı geciktirmelerin ABD yönetiminin idari yetkisine dayandığını ve bu engellerin kaldırılması yönünde ilerleme sağlandığını söyledi.
Ancak yasalaştırılmış konularda ABD yönetiminin hareket alanının sınırlı olduğunu belirten Fidan, bu alandaki engelleri aşmak için çalışmaların sürdüğünü dile getirdi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump arasında savunma sanayisi konusunun çözülmesine yönelik siyasi iradenin ortaya konulduğunu aktaran Fidan, CAATSA yaptırımlarının Türkiye ile ABD arasındaki savunma iş birliğini olumsuz etkilediğini ifade etti.
Fidan, Türkiye’nin bölgesel politikalarından rahatsız olan bazı çevrelerin ABD’deki lobi faaliyetleri aracılığıyla süreci etkilediğini belirterek, İsrail ve Yunanistan lobilerinin Amerikan siyasetinde etkili olmaya çalıştığını söyledi.
TÜRKİYE BÖLGESEL GÜVENLİK MEKANİZMALARINI GELİŞTİRİYOR
Türkiye’nin bölgesel ve uluslararası platformlarda yürüttüğü diplomatik çalışmalara değinen Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın dış politika vizyonu doğrultusunda yeni iş birliği mekanizmaları oluşturulduğunu belirtti.
Mekke Savunma İttifakı, Bölgesel Dörtlü ve Gazze 8’li grubu gibi girişimlerin daha önce bulunmayan yeni iş birliği modelleri olduğunu kaydeden Fidan, Türkiye’nin bölgesel sorunların çözümünde daha fazla sorumluluk üstlendiğini ifade etti.
Bölgesel sorunlara dışarıdan müdahale beklemek yerine ülkelerin kendi aralarında çözüm üretmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, Türkiye’nin krizleri ortaya çıkmadan öngörmeye ve gerekli diplomatik mekanizmaları oluşturmaya çalıştığını söyledi.
Türkiye’nin uluslararası alandaki etkinliğini değerlendiren Fidan, “Bölgesel sahiplenme, kendi sorunlarımıza kendimiz çözüm getirmeliyiz cümlelerini işte şimdi Avrupalı liderlerin de, onların da kullanmaya başladığını görüyoruz.” dedi.
Türkiye’nin sahip olduğu diplomatik tecrübe, kurumsal devamlılık ve bölgesel ilişkilerin önemli avantajlar sağladığını belirten Fidan, ülkenin bölgesel ve küresel krizleri kendi topraklarına yansıtmamak için ön alıcı politikalar izlediğini kaydetti.
MEKKE SAVUNMA İTTİFAKI VE YEMEN GÜNDEMİ
Mekke Savunma İttifakı’nın kurumsallaşma çalışmalarının devam ettiğini belirten Fidan, ittifakın temel kararlarının alındığını, askeri karargâh ve sekretarya yapılanmasına ilişkin mekanizmaların oluşturulduğunu bildirdi.
Yemen’deki gelişmelerin ittifak açısından önemli bir sınama oluşturduğunu ifade eden Fidan, Yemen’deki güvenlik sorunlarının Suudi Arabistan’ı doğrudan etkilediğini söyledi.
19 Kasım’da TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda yaklaşık 55 milletvekilinin söz aldığını hatırlatan Fidan, ittifaka ilişkin bazı soruların ve eleştirilerin dikkate alınması gerektiğini belirtti.
Türkiye’nin savunma ittifakındaki sorumluluklarının doğru değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, “Bizim şu andaki politikamız Suudi Arabistan’ın savunmasına yönelik, Yemen’in içerisinde asker bulundurmayla ilgili bir alınmış karar yok. Ama Suudi Arabistan’ı savunmada gereken destek veriliyor.” ifadelerini kullandı.
Mekke Savunma İttifakı’nın herhangi bir ülkeye karşı kurulmadığını belirten Fidan, üye ülkelerin birbirlerine güven vermesinin ve ortak güvenlik anlayışı geliştirmesinin hedeflendiğini söyledi.
İttifakın en önemli ayaklarından birinin savunma sanayisi iş birliği olduğunu kaydeden Fidan, Türkiye’nin kendi savunma teknolojilerini geliştirerek bölge ülkeleriyle paylaşabilecek kapasiteye ulaştığını ifade etti.
Türkiye’nin Pakistan ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölge ülkeleriyle savunma alanındaki iş birliğini geliştirdiğini belirten Fidan, bu ortaklığın ekonomik ve stratejik boyutlarının bulunduğunu dile getirdi.
Türkiye’nin herhangi bir askeri operasyona katılımının otomatik olarak gerçekleşmeyeceğini vurgulayan Fidan, yurt dışına asker gönderilmesi ve askeri görevlerin yürütülmesi için TBMM kararının gerektiğini hatırlattı.
R4+E4 TOPLANTISI BERLİN’DE YAPILACAK
Bölgesel krizlerin çözümünde geleneksel diplomatik yöntemlerin yanı sıra daha esnek görüşme platformlarına ihtiyaç duyulduğunu belirten Fidan, R4+E4 mekanizmasının bu anlayışla geliştirildiğini söyledi.
Türkiye’nin öncülüğünde Gazze’deki gelişmeler nedeniyle oluşturulan 8’li grubun çalışmalarının yeni diplomatik iş birliklerine zemin hazırladığını ifade eden Fidan, bölgesel sorunların yalnızca belirli ülkelerin sorumluluğuna bırakılamayacağını kaydetti.
Avrupa Dörtlüsü ile bölgesel dörtlünün İstanbul’da bir araya geldiğini belirten Fidan, ikinci toplantının Almanya’nın başkenti Berlin’de yapılmasının planlandığını açıkladı.
Fidan, “İkinci toplantıyı gelecek ay inşallah Berlin’de yapacağız, Almanya’da, planlanan o. Eğer her şey yolunda giderse.” dedi.
R4+E4 görüşmelerinin ülkelerin siyasi hassasiyetlerini açıkça dile getirebildikleri, bağlayıcı olmayan ve serbest tartışmaya dayalı bir platform olduğunu belirten Fidan, bu mekanizmanın ilerleyen süreçte yeni iş birliği alanları oluşturabileceğini ifade etti.
GAZZE’DEKİ İNSANİ KRİZ GÜNDEMDE TUTULUYOR
Gazze’de yaşanan insani krizin devam ettiğini belirten Fidan, bölgede gıda yardımlarının kısmen ulaşmasına rağmen barınma ihtiyacının karşılanamadığını söyledi.
Son dönemde yaşanan sel, fırtına ve soğuk hava koşullarının Gazze’deki yaşam şartlarını daha da ağırlaştırdığını kaydeden Fidan, Türkiye’nin bölgeye konteyner gönderilmesi için AFAD, Kızılay ve diplomatik temsilcilikler aracılığıyla çalışmalar yürüttüğünü bildirdi.
İsrail’in metal konteynerlerin girişine izin vermediğini belirten Fidan, inşaat malzemelerine yönelik kısıtlamaların da Gazze’deki konutların onarılmasını ve yeni barınma alanlarının oluşturulmasını engellediğini ifade etti.
Bölgedeki insanların bez çadırlarda yaşam mücadelesi verdiğini aktaran Fidan, Türkiye’nin Gazze konusunu uluslararası platformlarda gündemde tutmaya devam edeceğini söyledi.
Fidan, “Biz Türkiye olarak sürekli gündemde tutuyoruz. Bunda bir sıkıntımız yok. Her konuşmamızda, her girişimimizde, her platformda nerede olursa olsun Gazze meselesi unutturmadığımız ve unutturmayacağımız bir konu.” ifadelerini kullandı.
SURİYE’DE İSTİKRAR SÜRECİ DEVAM EDİYOR
Suriye’deki gelişmeleri de değerlendiren Dışişleri Bakanı Fidan, ülkede istikrarın sağlanmasına yönelik sürecin genel olarak olumlu ilerlediğini ancak yıkımın büyüklüğü nedeniyle zaman zaman yavaşladığını söyledi.
Suriye’de kurumların ve sistemlerin ciddi zarar gördüğünü belirten Fidan, ekonomik toparlanmanın sağlanması, uluslararası yaptırımların kaldırılması ve Suriyelilerin ülkelerine dönüşünün sürecin önemli unsurları olduğunu ifade etti.
SDG meselesinin hem Türkiye’de yürütülen süreç hem de Suriye’deki gelişmeler açısından önem taşıdığını belirten Fidan, bu konunun olumlu yönde ilerleyecek bir aşamaya geldiğini değerlendirdi.
İsrail’in güçlü komşular istemediğini savunan Fidan, bölgedeki parçalanmışlıkların ve çatışmaların Suriye’nin toparlanmasını zorlaştırdığını söyledi.
Fidan, “Sorun, İsrail’in bölgedeki temel niyetini Suriye’de de uygulama sorunu. Nedir? Güçlü komşular görmek istemiyor. Sorunlar içerisinde, parçalanmışlıklar içerisinde komşular görmek istiyor.” dedi.
İsrail’in bölgesel hedeflerine ulaşmak için ABD’nin askeri ve siyasi gücünden yararlandığını belirten Fidan, bu yaklaşımın artık bölge ülkeleri tarafından daha açık biçimde görüldüğünü ifade etti.
KARADENİZ’DEKİ TİCARİ GEMİLERE SALDIRI UYARISI
Karadeniz’de devam eden savaşın ticari gemiler üzerindeki etkilerine değinen Fidan, çatışmaların kapsamının genişlediğini ve deniz güvenliğinin daha önemli hale geldiğini söyledi.
Türkiye’nin ilgili kurumları aracılığıyla bölgede gelişmeleri yakından takip ettiğini belirten Fidan, Rusya ve Ukrayna nezdinde diplomatik temasların sürdüğünü kaydetti.
Vatandaşların bulunduğu gemilere yönelik saldırılar konusunda çok yönlü çalışma yürütüldüğünü ifade eden Fidan, Türk vatandaşlarının savaş bölgesine gitmemesi gerektiğini vurgulayarak, “Bizim tavsiyemiz; vatandaşlarımızın bulunduğu gemilerin savaş bölgesine gitmemesi. Çünkü burada her gün vurulan gemiler var ve artık iki taraf da bu gemileri vuracağını deklare etmiş durumda.” dedi.
TÜRKİYE-AFRİKA ORTAKLIK ZİRVESİ ARALIK AYINDA LİBYA’DA
Aralık ayında Libya’da düzenlenmesi planlanan Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi’nin önemine dikkat çeken Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Libya’ya gerçekleştireceği ziyaretin de diplomatik açıdan önemli olduğunu söyledi.
Libya Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ile gerçekleştirilen görüşmelerin verimli geçtiğini belirten Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın uzun yıllar sonra Libya’yı ziyaret edecek olmasının sembolik değer taşıdığını ifade etti.
Türkiye’nin Libya’daki siyasi sürece ilişkin yaklaşımını anlatan Fidan, ülkenin batısı ve doğusuyla ilişkilerin geliştirildiğini, bu ilişkilerin Libya’nın birliğinin sağlanması amacıyla değerlendirildiğini kaydetti.
Fidan, “Doğu ile ilişkimizi neredeyse Batı seviyesine getirdik. Güven ilişkimizi artırdık. Şimdi her iki tarafla olan ilişkiyi ülkeyi birleştirmek için kullanıyoruz.” dedi.
Türkiye’nin Afrika ülkeleriyle savunma ve ekonomik iş birliğini geliştirdiğini belirten Fidan, bu ilişkilerin sömürgecilik veya hâkimiyet kurma anlayışına değil, karşılıklı iş birliğine dayandığını vurguladı.
SCHENGEN VİZESİ VE VİZE SERBESTİSİ SÜRECİ
Schengen vizesi konusunda yaşanan sorunlara da değinen Fidan, 2025 yılında yaklaşık 1,2-1,3 milyon Türk vatandaşının Schengen vizesine başvurduğunu açıkladı.
Başvuruların yüzde 85-86’sının kabul edildiğini, yüzde 14-15’inin ise reddedildiğini belirten Fidan, Avrupa’da aşırı sağın göç politikaları üzerinden hükümetler üzerinde baskı oluşturduğunu söyledi.
Vize uygulamalarındaki sıkılaşmanın özellikle gençleri ve öğrencileri etkilediğini kaydeden Fidan, eğitim kabulü alan öğrencilerin vize süreçlerinin uzaması nedeniyle mağduriyet yaşamaması için diplomatik girişimlerde bulunduklarını ifade etti.
Vize serbestisi sürecine ilişkin çalışmaların sürdüğünü belirten Fidan, gerekli düzenlemelerin kurumlar arası koordinasyonla tamamlandığını ve teknik görüşmelerin Avrupa Birliği tarafıyla devam ettiğini bildirdi.
Fidan, “Vize serbestisinin hayata geçmesi için tamamlamamız gereken birkaç tane konu var. Meclis’ten geçirmemiz gerekiyor. Bunun yapılması için Cumhurbaşkanımız da talimat verdi. Kurumlar arası çalışmalar da Cevdet Bey’in başkanlığında bitmiş durumda.” dedi.
DİPLOMASİ TRAFİĞİ YOĞUNLAŞIYOR
Türkiye’nin önümüzdeki dönemde yoğun bir diplomasi takvimi bulunduğunu belirten Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın G20 Liderler Zirvesi kapsamında Miami’ye gideceğini ve zirve çerçevesinde ikili görüşmeler gerçekleştireceğini söyledi.
NATO Dışişleri Bakanları Toplantısı, Berlin’de düzenlenmesi planlanan R4+E4 görüşmeleri ve çeşitli ikili ziyaretlerin de gündemde olduğunu aktaran Fidan, Türkiye’nin bölgesel ve küresel meselelerde diplomatik girişimlerini sürdüreceğini ifade etti.
Yoğun çalışma temposuna ilişkin soruyu da yanıtlayan Fidan, zihinsel yoğunluğun ardından farklı alanlara yönelmenin önemli olduğunu, boş zamanlarını kitap okuyarak ve nitelikli sohbetlerle değerlendirmeye çalıştığını belirtti.
Ülkenin ve bölgenin huzur ve istikrarı için taşıdıkları sorumluluğun giderek arttığını kaydeden Fidan, Türkiye’nin barış, güvenlik ve refah odaklı dış politika yaklaşımını sürdürmeye devam edeceğini dile getirdi.